Jesień to w Warszawie szczyt sezonu biegowego – po maratonie w stolicy odbywa się jeszcze kilka biegów ulicznych i przełajowych. Po długim dystansie ból mięśni przez 2-5 dni jest normalną reakcją organizmu. Część objawów wymaga jednak wezwania pomocy od razu, a część – konsultacji ortopedycznej w ciągu kilku dni. Ten poradnik pomaga odróżnić jedne od drugich.
Spis treści
Jakie dolegliwości po maratonie są normalne?
Normalną reakcją po maratonie są opóźnione bóle mięśniowe (DOMS), które narastają przez 24-72 godziny i ustępują w ciągu tygodnia. Typowe są też pęcherze, otarcia skóry, zasinienie paznokci i zmęczenie. Ból symetryczny, rozlany i słabnący z dnia na dzień nie wymaga wizyty u lekarza.
Po wysiłku długodystansowym zmieniają się także wyniki badań krwi. Poziom kinazy kreatynowej (CK), kreatyniny i enzymów wątrobowych może być podwyższony jeszcze przez kilka dni. Rutynowe badania krwi warto więc wykonać najwcześniej tydzień po zawodach, w przeciwnym razie wyniki mogą wyglądać niepokojąco bez realnego powodu.
Które objawy po biegu wymagają natychmiastowej pomocy?
Natychmiastowej pomocy (numer 112 lub SOR) wymagają: ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, splątanie, silny ból głowy z wymiotami oraz ciemny, brunatny mocz połączony z silnym bólem mięśni. Te objawy mogą oznaczać problem kardiologiczny, hiponatremię, udar cieplny lub rabdomiolizę.
Warto znać dwa zagrożenia, o których biegacze często nie słyszeli:
- Hiponatremia wysiłkowa – obniżenie stężenia sodu we krwi, najczęściej przez picie zbyt dużej ilości wody w trakcie biegu. Objawia się nudnościami, obrzękiem dłoni, bólem głowy i splątaniem. Paradoksalnie dotyczy częściej wolniejszych biegaczy, którzy dłużej przebywają na trasie i piją „na zapas”.
- Rabdomioliza – rozpad komórek mięśniowych, którego produkty mogą uszkodzić nerki. Sygnałem jest mocz w kolorze herbaty lub coli, silny ból i osłabienie mięśni nieproporcjonalne do wysiłku.
Jakie urazy biegaczy wymagają konsultacji ortopedycznej w ciągu 1-3 dni?
Konsultacji ortopedycznej w ciągu 1-3 dni wymagają: punktowy ból kości nasilający się przy obciążeniu, skręcenie stawu skokowego z niemożnością przejścia 4 kroków, obrzęk kolana pojawiający się w ciągu kilku godzin, trzask w okolicy ścięgna Achillesa oraz nagły „strzał” w mięśniach uda z późniejszym siniakiem.
Złamanie zmęczeniowe
Złamanie zmęczeniowe to pęknięcie kości powstające w wyniku powtarzalnych przeciążeń, bez jednorazowego urazu. U biegaczy dotyczy najczęściej kości piszczelowej, kości śródstopia (zwłaszcza drugiej i trzeciej) oraz szyjki kości udowej.
Wskazówki, które pomagają je rozpoznać:
- ból punktowy – da się wskazać go jednym palcem na kości,
- ból przy skoku na jednej nodze – próba 10 podskoków na chorej nodze wywołuje wyraźny ból,
- ból przy chodzeniu, a z czasem także w spoczynku.
Ból w pachwinie nasilający się przy obciążaniu nogi wymaga pilnej oceny, ponieważ może oznaczać złamanie zmęczeniowe szyjki kości udowej, które grozi przemieszczeniem. RTG w pierwszych 2-3 tygodniach bywa prawidłowe, dlatego lekarz może zlecić rezonans magnetyczny.
Skręcenie stawu skokowego
Nie każde skręcenie wymaga zdjęcia RTG. Lekarze posługują się tzw. regułami ottawskimi. W uproszczeniu: badanie obrazowe jest wskazane, jeśli nie da się przejść 4 kroków tuż po urazie i przy badaniu albo gdy występuje bolesność tylnej krawędzi kostki (w dolnych 6 cm) lub kości na bocznej krawędzi stopy.
Uraz ścięgna Achillesa
Zerwanie ścięgna Achillesa objawia się uczuciem „kopnięcia” w łydkę, czasem słyszalnym trzaskiem i niemożnością wspięcia się na palce chorej nogi. Brak silnego bólu nie wyklucza zerwania. Ten uraz wymaga oceny w ciągu 24-48 godzin, bo od czasu rozpoznania zależy wybór leczenia.
Uraz kolana
Obrzęk kolana narastający w ciągu kilku godzin po biegu świadczy często o krwiaku w stawie, czyli uszkodzeniu wewnątrzstawowym. Blokowanie kolana, uczucie „uciekania” stawu lub niemożność pełnego wyprostu mogą wskazywać na uszkodzenie łąkotki lub więzadeł.
Uraz mięśni tylnej grupy uda
Nagły, ostry ból z tyłu uda w trakcie biegu, często na finiszu, i pojawiający się po 24-48 godzinach siniak sugerują naderwanie mięśnia. Ocena lekarska pozwala określić stopień uszkodzenia i czas przerwy w treningach.
Które dolegliwości można obserwować przez 1-2 tygodnie?
Obserwacji przez 1-2 tygodnie wymagają urazy przeciążeniowe bez obrzęku i bez objawów alarmowych: ból bocznej strony kolana, ból wokół rzepki, poranny ból pięty oraz rozlany ból wzdłuż kości piszczelowej. Jeśli nie słabną po 2 tygodniach odciążenia, potrzebna jest konsultacja.
| Objaw | Możliwa przyczyna | Kiedy do lekarza |
| Ból po bocznej stronie kolana, narastający w trakcie biegu | zespół pasma biodrowo-piszczelowego | brak poprawy po 2 tygodniach |
| Ból wokół rzepki przy schodzeniu ze schodów | zespół bólowy rzepkowo-udowy | brak poprawy po 2 tygodniach |
| Kłujący ból pięty przy pierwszych krokach rano | zapalenie rozcięgna podeszwowego | brak poprawy po 2-3 tygodniach |
| Rozlany ból na odcinku ponad 5 cm wzdłuż piszczeli | zespół przeciążeniowy piszczeli | brak poprawy lub ból punktowy |
| Punktowy ból kości, ból przy podskoku | podejrzenie złamania zmęczeniowego | w ciągu 1-3 dni |
Różnica między dwoma ostatnimi wierszami ma praktyczne znaczenie. Ból rozlany wzdłuż kości to zwykle przeciążenie, ból punktowy – możliwe złamanie.
Jak postępować w pierwszych dniach po urazie?
Współczesne zalecenia opisuje schemat PEACE & LOVE, opublikowany w British Journal of Sports Medicine w 2019 r. W pierwszych dniach obejmuje on ochronę uszkodzonej okolicy, uniesienie kończyny, ucisk i unikanie leków przeciwzapalnych, które mogą zaburzać naturalne gojenie tkanek. Po kilku dniach zaleca się stopniowe obciążanie i ruch bez bólu.
Przed wizytą u lekarza przydają się dane z zegarka sportowego: na którym kilometrze pojawił się ból, czy zmieniło się tempo lub długość kroku. Zdjęcie obrzęku wykonane zaraz po biegu i 12 godzin później pomaga ocenić dynamikę urazu, jeśli obrzęk zdąży się zmniejszyć do czasu wizyty.
Gdzie szukać pomocy w Warszawie po urazie biegowym?
Wybór miejsca zależy od objawów. Stany zagrożenia życia to numer 112 lub szpitalny oddział ratunkowy. Wieczorem, w nocy i w weekendy działa nocna i świąteczna opieka zdrowotna, także w formie teleporady pod numerem 800 137 200. Urazy bez objawów alarmowych ocenia lekarz POZ lub ortopeda.
Część placówek w Warszawie prowadzi dyżury urazowo-ortopedyczne, w ramach których uraz można ocenić bez wcześniejszego umawiania terminu. Przykładowo Centrum Medyczne Gamma prowadzi dyżur urazowo-ortopedyczny 7 dni w tygodniu w godzinach 8-20. Zakres świadczeń z tej dziedziny opisuje podstrona poświęcona ortopedii. Informacje o bezpłatnych świadczeniach w ramach NFZ udziela Telefoniczna Informacja Pacjenta pod numerem 800 190 590.
Kiedy można wrócić do biegania po maratonie?
Do lekkiego biegania można wrócić, gdy chód jest całkowicie bezbolesny, a 10 podskoków na każdej nodze nie wywołuje bólu. Popularna wśród biegaczy zasada mówi o jednym dniu lżejszego treningu na każdą milę dystansu, czyli około 3-4 tygodniach spokojniejszego biegania po maratonie.
Pierwszy tydzień po zawodach warto przeznaczyć na spacery, rower lub pływanie. Kolejne 2-3 tygodnie to krótkie, spokojne biegi, a akcenty szybkościowe wracają dopiero wtedy, gdy nogi przestają być „ciężkie”. Ból, który wraca przy każdym powrocie do biegania, jest sygnałem przeciążenia, a nie brakiem formy.
Najczęściej zadawane pytania
Ile trwają zakwasy po maratonie?
Opóźnione bóle mięśniowe są najsilniejsze 1-3 dni po biegu i zwykle ustępują w ciągu 5-7 dni. Ból, który po tygodniu nie słabnie lub jest ograniczony do jednego miejsca, wymaga konsultacji.
Czy ból kolana po maratonie to powód do niepokoju?
Ból kolana bez obrzęku, który słabnie z dnia na dzień, najczęściej wynika z przeciążenia. Obrzęk narastający w ciągu kilku godzin, blokowanie stawu lub niestabilność kolana wymagają oceny ortopedycznej w ciągu kilku dni.
Czy po maratonie można od razu brać leki przeciwbólowe?
Bezpośrednio po maratonie niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą dodatkowo obciążać nerki, szczególnie przy odwodnieniu. Przed ich przyjęciem należy uzupełnić płyny, a w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
Artykuł powstał we współpracy z serwisem Trenerosiedlowy.pl